Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op vrijdag 11 mei 2007 om 12:40:54 uur door Guido
Dit is een poging mijnerzijds de regels van Colditz in een meer eenduidig formaat op te schrijven. Het is werk in uitvoering; jullie input wordt op prijs gesteld!
0. Kort overzicht
Colditz is een spel over het krijgsgevangenenkamp "Schloss Colditz". Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd dit kamp door de Duitsers gebruikt om krijgsgevangenen die al eens een ontsnappingspoging hadden gedaan op te sluiten, met het idee dat het kamp zo goed bewaakt zou worden dat het hen niet nog een keer zou lukken te ontsnappen. Echter, de krijgsgevangenen bleken zo inventief te zijn dat er een groot aantal ontsnappingspogingen - waarvan enkele succesvol - op touw werden gezet.
In het spel speelt 1 speler de Duitse kampcommandant; de andere spelers nemen de rol op zich van de ontsnappingsofficieren van de verschillende geallieerde naties waarvan krijgsgevangenen in Colditz te vinden waren. Het doel van de ontsnappingsofficieren is te ontsnappen; het doel van de kampcommandant is dit te verhinderen.
1. Doel van het spel
Het doel van de ontsnappingsofficieren is om zoveel mogelijk krijgsgevangenen uit Colditz te laten ontsnappen; het doel van de kampcommandant is dit te verhinderen. Aan het begin van het spel worden een tijdslimiet en een aantal geslaagde ontsnappingen afgesproken; zijn er na die tijd minstens zoveel krijgsgevangenen ontsnapt dan hebben de geallieerden gewonnen, anders de Duitsers. Wij raden een tijdsduur aan van 2 uur, met als doel 3 gevangenen te laten ontsnappen.
2. Voorbereiding
A. Het speelbord wordt in het midden van de tafel neergelegd.
B. De kanskaarten, bewakingskaarten en "Do or Die" kaarten worden ieder apart geschud en in blinde stapels naast het bord gelegd.
C. De "Overlevingspakket" kaarten en de "Uitrustingskaarten" worden in open stapels naast het bord gelegd.
D. De spelers bepalen onderling wie de kampcommandant wordt. Hij speelt met de zwarte pionnen.
E. De andere spelers worden ontsnappingsofficieren namens de geallieerden, kiezen elk een nationaliteit, en spelen met de bijbehorende kleur pionnen:
Rood - Groot Brittannie
Oranje - Nederland
Groen - Verenigde Staten van Amerika
Blauw - Frankrijk
Bruin - Polen
F. De ontsnappingsofficieren plaatsen hun pionnen in het midden van de appelplaats, in de formatie zoals weergegeven in figuur 1.
G. De kampcommandant stelt 5 zwarte pionnen op op de appelplaats, op de zwarte cirkels. Verder plaatst de kampcommandant nog 2-7 zwarte pionnen op zwarte cirkels elders op het speelbord.
3. Spelverloop
3a. Algemeen
Spelers spelen om de beurt, in de richting van de klok. De speler links van de kampcommandant begint het spel.
3b. De ontsnappingsofficieren
Een ontsnappingsofficier gooit, als hij aan de beurt is, eerst met de dobbelstenen, en pakt hij indien toegestaan een extra kanskaart. Daarna mag hij een of meer van zijn pionnen verplaatsen en eventueel uitrustingskaarten of een overlevingspakket-kaart pakken. Tijdens zijn beurt mag een ontsnappingsofficier maximaal 1 kanskaart uitspelen. Dit mag hij doen op een willekeurig moment in zijn beurt. Ook mag hij kanskaarten en uitrustingskaarten doorgeven aan andere spelers.
3b1. Gooien met de dobbelstenen
De ontsnappingsofficier gooit met 2 dobbelstenen en telt de ogen bij elkaar op. Zolang de ontsnappingsofficier dubbel gooit moet hij de dobbelstenen opnieuw gooien en het resulterende aantal ogen bij het reeds geworpen resultaat optellen. Indien zijn laatste dobbelsteenworp 3, 7 of 11 is moet de ontsnappingsofficier een kanskaart van de dichte stapel kanskaarten trekken.
3b2. Bewegen
3b3. Uitrustingskaarten en overlevingspakket-kaarten trekken
3b4. Kanskaarten spelen
3b5. Uitrustingskaarten en kanskaarten doorgeven aan andere spelers.
3c. De kampcommandant
3c1. Gooien met de dobbelstenen
3c2. Bewegen
3c3. Arrestaties
3c4. Vluchtroutes blokkeren
3c5. Ordehandhaving (was: regel 55)
0. Kort overzicht
Colditz is een spel over het krijgsgevangenenkamp "Schloss Colditz". Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd dit kamp door de Duitsers gebruikt om krijgsgevangenen die al eens een ontsnappingspoging hadden gedaan op te sluiten, met het idee dat het kamp zo goed bewaakt zou worden dat het hen niet nog een keer zou lukken te ontsnappen. Echter, de krijgsgevangenen bleken zo inventief te zijn dat er een groot aantal ontsnappingspogingen - waarvan enkele succesvol - op touw werden gezet.
In het spel speelt 1 speler de Duitse kampcommandant; de andere spelers nemen de rol op zich van de ontsnappingsofficieren van de verschillende geallieerde naties waarvan krijgsgevangenen in Colditz te vinden waren. Het doel van de ontsnappingsofficieren is te ontsnappen; het doel van de kampcommandant is dit te verhinderen.
1. Doel van het spel
Het doel van de ontsnappingsofficieren is om zoveel mogelijk krijgsgevangenen uit Colditz te laten ontsnappen; het doel van de kampcommandant is dit te verhinderen. Aan het begin van het spel worden een tijdslimiet en een aantal geslaagde ontsnappingen afgesproken; zijn er na die tijd minstens zoveel krijgsgevangenen ontsnapt dan hebben de geallieerden gewonnen, anders de Duitsers. Wij raden een tijdsduur aan van 2 uur, met als doel 3 gevangenen te laten ontsnappen.
2. Voorbereiding
A. Het speelbord wordt in het midden van de tafel neergelegd.
B. De kanskaarten, bewakingskaarten en "Do or Die" kaarten worden ieder apart geschud en in blinde stapels naast het bord gelegd.
C. De "Overlevingspakket" kaarten en de "Uitrustingskaarten" worden in open stapels naast het bord gelegd.
D. De spelers bepalen onderling wie de kampcommandant wordt. Hij speelt met de zwarte pionnen.
E. De andere spelers worden ontsnappingsofficieren namens de geallieerden, kiezen elk een nationaliteit, en spelen met de bijbehorende kleur pionnen:
Rood - Groot Brittannie
Oranje - Nederland
Groen - Verenigde Staten van Amerika
Blauw - Frankrijk
Bruin - Polen
F. De ontsnappingsofficieren plaatsen hun pionnen in het midden van de appelplaats, in de formatie zoals weergegeven in figuur 1.
G. De kampcommandant stelt 5 zwarte pionnen op op de appelplaats, op de zwarte cirkels. Verder plaatst de kampcommandant nog 2-7 zwarte pionnen op zwarte cirkels elders op het speelbord.
3. Spelverloop
3a. Algemeen
Spelers spelen om de beurt, in de richting van de klok. De speler links van de kampcommandant begint het spel.
3b. De ontsnappingsofficieren
Een ontsnappingsofficier gooit, als hij aan de beurt is, eerst met de dobbelstenen, en pakt hij indien toegestaan een extra kanskaart. Daarna mag hij een of meer van zijn pionnen verplaatsen en eventueel uitrustingskaarten of een overlevingspakket-kaart pakken. Tijdens zijn beurt mag een ontsnappingsofficier maximaal 1 kanskaart uitspelen. Dit mag hij doen op een willekeurig moment in zijn beurt. Ook mag hij kanskaarten en uitrustingskaarten doorgeven aan andere spelers.
3b1. Gooien met de dobbelstenen
De ontsnappingsofficier gooit met 2 dobbelstenen en telt de ogen bij elkaar op. Zolang de ontsnappingsofficier dubbel gooit moet hij de dobbelstenen opnieuw gooien en het resulterende aantal ogen bij het reeds geworpen resultaat optellen. Indien zijn laatste dobbelsteenworp 3, 7 of 11 is moet de ontsnappingsofficier een kanskaart van de dichte stapel kanskaarten trekken.
3b2. Bewegen
3b3. Uitrustingskaarten en overlevingspakket-kaarten trekken
3b4. Kanskaarten spelen
3b5. Uitrustingskaarten en kanskaarten doorgeven aan andere spelers.
3c. De kampcommandant
3c1. Gooien met de dobbelstenen
3c2. Bewegen
3c3. Arrestaties
3c4. Vluchtroutes blokkeren
3c5. Ordehandhaving (was: regel 55)
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 14:05:34 uur door Guido
Goede suggesties! Alleen de laatste ben ik het niet mee eens omdat een geallieerde speler als eerste aan de beurt is. Anderzijds is 2D en 2E omdraaien ook niet handig, omdat het zo voor de hand ligt eerst de kampcommandant te kiezen en dan de verschillende kleuren pionnen te verdelen. Ik laat het voorlopig zoals het is.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 14:29:31 uur door Armand
Tekstvoorstel 3c5:
De kampcommandant heeft de leiding over het spel en de discipline. Als hij een overtreding van de spelregels vaststelt kan hij een pion van een ontsnappingsofficier naar de gevangenis sturen. De ontsnappingsofficier kan dit enkel tegenhouden op grond van een terzake relevante passage uit de Conventie van Geneve.
De kampcommandant heeft de leiding over het spel en de discipline. Als hij een overtreding van de spelregels vaststelt kan hij een pion van een ontsnappingsofficier naar de gevangenis sturen. De ontsnappingsofficier kan dit enkel tegenhouden op grond van een terzake relevante passage uit de Conventie van Geneve.
Iedereen heeft het recht een uitzondering te zijn
Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 16:00:59 uur door Guido
He, als jij de Conventie van Geneve wilt gebruiken om tegen een Duitse beslissing in te gaan ga je je gang maar. Ik denk dat de kampcommandant gaarne bereid is je argumenten aan te horen en te bediscussieren ... terwijl de klok verder loopt.
PS: ik heb de plenaire tekst van de CvG vervangen door een link. Deze pagina werd anders wel erg lang, zelfs op mijn nieuwe 22" breedbeeldmonitor.
PS: ik heb de plenaire tekst van de CvG vervangen door een link. Deze pagina werd anders wel erg lang, zelfs op mijn nieuwe 22" breedbeeldmonitor.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 17:08:17 uur door ritsjoena
Zelfs als je hem een kwartslag draait.
everyone trusts their own sense so much that one could find as many reformers as there are heads
Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 14:46:35 uur door Armand
Tekstvoorstel 1D:
Een speler wordt aangewezen als kampcommandant of hier wordt om gedobbeld. De kampcommandant speelt met de zwarte pionnen.
(=conform Engelse regels)
Een speler wordt aangewezen als kampcommandant of hier wordt om gedobbeld. De kampcommandant speelt met de zwarte pionnen.
(=conform Engelse regels)
Iedereen heeft het recht een uitzondering te zijn
Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op dinsdag 15 mei 2007 om 16:10:14 uur door Guido
Het lijkt me beter de tekst de vervangen door "de spelers bepalen onderling wie de kampcommandant speelt". Het is niet van belang voor de consistentie van de spelregels op welke manier dit gebeurt. Bovendien vind ik een hele procedure vastleggen voor zoiets nogal bemoeizuchtig.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 00:20:23 uur door Bulsara
Dag heren,
Ik wil me ook nog even bemoeien met het verbeteren van de spelregels.
Zonder er direct een spelregelstekst van te maken wil ik voorstellen dat het doorgeven van de kanskaarten door de ontsnappingsofficieren wordt beperkt.
Dit om te voorkomen dat elke speler de hele stapel kanskarten steeds doorgeeft naar de speler links van hem.
Dit is m.i. een hiaat in de huidige regels.
Het is niet in de geest van het spel om de mogelijkheden van de Duitse speler op deze effectieve, maar oneigenlijke manier te beknotten.
Je zou als regel kunnen opnemen dat er alleen geruild mag worden en niet weggegeven.
Wat m.i. ook niet in de geest van het spel is, is de uitleg van regel dat de kampcommendant naar min of meer willekeur ontsnappingsofficieren naar de cellen mag sturen.
Doelend op: pion niet helemaal op een vakje> weg ermee.
Deze regel is volgens mij bedoeld om een discussie over de regels te beslechten of dat de kampcommendant kan optreden zodra de ontsnappingsofficieren trachten de regels te overtreden. maar meer ook niet.
Ik verwacht niet dat Guido het hiermee eens is, maar ja,
Veel succes.
Peter
Ik wil me ook nog even bemoeien met het verbeteren van de spelregels.
Zonder er direct een spelregelstekst van te maken wil ik voorstellen dat het doorgeven van de kanskaarten door de ontsnappingsofficieren wordt beperkt.
Dit om te voorkomen dat elke speler de hele stapel kanskarten steeds doorgeeft naar de speler links van hem.
Dit is m.i. een hiaat in de huidige regels.
Het is niet in de geest van het spel om de mogelijkheden van de Duitse speler op deze effectieve, maar oneigenlijke manier te beknotten.
Je zou als regel kunnen opnemen dat er alleen geruild mag worden en niet weggegeven.
Wat m.i. ook niet in de geest van het spel is, is de uitleg van regel dat de kampcommendant naar min of meer willekeur ontsnappingsofficieren naar de cellen mag sturen.
Doelend op: pion niet helemaal op een vakje> weg ermee.
Deze regel is volgens mij bedoeld om een discussie over de regels te beslechten of dat de kampcommendant kan optreden zodra de ontsnappingsofficieren trachten de regels te overtreden. maar meer ook niet.
Ik verwacht niet dat Guido het hiermee eens is, maar ja,
Veel succes.
Peter
Samen voor ons Eigen
Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 08:50:09 uur door Armand
Ik ben het met Peter eens dat het continu naar links doorgeven van kaarten niet zou moeten kunnen. Ik denk eigenlijk dat dat heel eenvoudig op te lossen is, door te stellen dat geen enkele speler op enig moment in het spel meer dan drie kanskaarten mag hebben.
Ik vind wel dat je kaarten mag weggeven. Dat sluit ook aan bij de werkelijke situatie van Colditz. Ontsnappen was een doel op zichzelf geworden en in het belang van de ontsnappingspoging werden er spullen door ontsnappingsofficieren ter beschikking gesteld.
Met de macht van de kampcommandant zit ik nog een beetje. De Engelse regels zeggen dat je ook door bluf en misleiding de kampcommandant mag omzeilen. Dus dat pleit voor ruime bevoegdheden van de kampcommandant. Ik ben met Peter eens dat de situatie "pion niet helemaal op een vakje of pion van een ander aangeraakt en hup naar de barakken" wat zwaar is aangezet. Een beetje te strakke "Ordnung muss sein".
Ik vind wel dat je kaarten mag weggeven. Dat sluit ook aan bij de werkelijke situatie van Colditz. Ontsnappen was een doel op zichzelf geworden en in het belang van de ontsnappingspoging werden er spullen door ontsnappingsofficieren ter beschikking gesteld.
Met de macht van de kampcommandant zit ik nog een beetje. De Engelse regels zeggen dat je ook door bluf en misleiding de kampcommandant mag omzeilen. Dus dat pleit voor ruime bevoegdheden van de kampcommandant. Ik ben met Peter eens dat de situatie "pion niet helemaal op een vakje of pion van een ander aangeraakt en hup naar de barakken" wat zwaar is aangezet. Een beetje te strakke "Ordnung muss sein".
Iedereen heeft het recht een uitzondering te zijn
Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 10:36:34 uur door Guido
Het probleem zit m niet in de kanskaarten maar in de uitrustingskaarten. Ik ben met je eens dat daar een handlimiet voor instellen wellicht een goed idee is.
Ik vind trouwens wel dat (per ongeluk -> alsof ik dat geloof ) "pion van de Duitser verplaatsen" een zware overtreding van de regels betreft.
Ik vind trouwens wel dat (per ongeluk -> alsof ik dat geloof
) "pion van de Duitser verplaatsen" een zware overtreding van de regels betreft.An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 11:25:02 uur door Armand
Hoho, ik had het nadrukkelijk over een handlimiet op de kanskaarten. Een handlimiet op de uitrustingskaarten is misschien ook een optie, maar dat maakt het voor de ontsnappingsofficieren wel zwaar. Immers, als je als ontsnappingsofficier wordt gearresteerd, moet je ook al al je uitrustingskaarten afgeven.Ik ben met je eens dat daar een handlimiet voor instellen wellicht een goed idee is.
Iedereen heeft het recht een uitzondering te zijn
Re: Re: Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 12:42:43 uur door Guido
Er is al een handlimiet voor kanskaarten (3), dus dan begrijp ik niet goed waarom je daar zo de nadruk op legt. Peters probleem is juist het doorgeven van uitrustingsstukken. Bovendien: als je wordt gearresteerd hoef je toch maar 1 uitrustingsstuk af te geven.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 12:43:35 uur door Guido
Peter had het inderdaad over kanskaarten maar het doorgeefprincipe dat ik ooit bedacht had is voor uitrustingskaarten, niet voor kanskaarten.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 10:35:03 uur door Guido
Ik ben het op allebei je punten met je eens. De enige reden dat ik bij het minste of geringste een pion naar de gevangenis stuur is dat ik daar als Duitser belang bij heb. Als iemand mijn pion in de cel zou gooien omdat ik per ongeluk een andere pion weggeduwd had of zo, zou ik ook gaan protesteren. Maar ik vind het wel "in character" van de Duitser om zo strikt mogelijk op te treden.
Het probleem van regel 55 is natuurlijk dat hij voor interpretatie vatbaar is. Voorbeeld: vorige week dobbelde Armand een keer niet opnieuw nadat hij dubbel gegooid had maar bewoog meteen zijn pion. Nadien kwam hij erachter dat hij vergeten was opnieuw te gooien en gooide nog een keer. Toen heb ik hem de cel in gegooid met de mededeling dat je eerst moet gooien met de dobbelsteen en dan pas mag bewegen (als hij zijn beurt zonder opnieuw gooien had beeindigd had ik m trouwens ook de cel in gegooid omdat niet opnieuw gooien na dubbel gooien ook een overtreding van de regels is). Is dit "goed" van de Duitser? Ik vind van wel.
Wat betreft je andere punt: het idee dat je alleen 1 op 1 mag ruilen staat me wel aan. Ik zou verder willen voorstellen dat je alleen kunt ruilen als je zelf aan de beurt bent. Verder denk ik dat het goed is om een maximaal aantal ontsnappingskaarten in te stellen; dit om te voorkomen dat spelers eerst anderhalf uur zooi gaan verzamelen om dan en masse uit te breken. Het lijkt me namelijk in de geest van het spel dat er continu uitbraakpogingen zijn.
Het probleem van regel 55 is natuurlijk dat hij voor interpretatie vatbaar is. Voorbeeld: vorige week dobbelde Armand een keer niet opnieuw nadat hij dubbel gegooid had maar bewoog meteen zijn pion. Nadien kwam hij erachter dat hij vergeten was opnieuw te gooien en gooide nog een keer. Toen heb ik hem de cel in gegooid met de mededeling dat je eerst moet gooien met de dobbelsteen en dan pas mag bewegen (als hij zijn beurt zonder opnieuw gooien had beeindigd had ik m trouwens ook de cel in gegooid omdat niet opnieuw gooien na dubbel gooien ook een overtreding van de regels is). Is dit "goed" van de Duitser? Ik vind van wel.
Wat betreft je andere punt: het idee dat je alleen 1 op 1 mag ruilen staat me wel aan. Ik zou verder willen voorstellen dat je alleen kunt ruilen als je zelf aan de beurt bent. Verder denk ik dat het goed is om een maximaal aantal ontsnappingskaarten in te stellen; dit om te voorkomen dat spelers eerst anderhalf uur zooi gaan verzamelen om dan en masse uit te breken. Het lijkt me namelijk in de geest van het spel dat er continu uitbraakpogingen zijn.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 11:32:03 uur door Armand
Dit lijkt mij een goede aanpassing, zeker gecombineerd met de handlimiet van 3 kanskaarten. Een op een ruilen heb ik bezwaar tegen.Ik zou verder willen voorstellen dat je alleen kunt ruilen als je zelf aan de beurt bent.
In de Engelse spelregels staat nadrukkelijk dat dit onder normale omstandigheden de situatie zal zijn. Mij lijkt een beperking hiervan dan ook in strijd met de opzet van het spel.dit om te voorkomen dat spelers eerst anderhalf uur zooi gaan verzamelen om dan en masse uit te breken.
Iedereen heeft het recht een uitzondering te zijn
Re: Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op woensdag 16 mei 2007 om 12:45:00 uur door Guido
0 op 1 ruilen is hetzelfde als weggeven. Als je stelt dat alleen "meer dan 1 tegen 1" mag dan heb je een regel ingesteld die toch nooit gebruikt gaat worden.
An eye for an eye makes the whole world blind -- Gandhi
Re: Re: Re: Re: Re: Re: Re: Nieuwe regels voor Colditz
Geplaatst op donderdag 17 mei 2007 om 17:04:37 uur door Bulsara
Ha Armand en Guido,
Nu even niet de tijd, maar zal ik kom graag nog even terug op de spelregels.
Even heel wat anders.
Het item over het demonstreren op ducosim aanstaande zaterdag is er volgens mij nier meer.
Ik zou graag even weten wanneer ik aanwezig moet zijn en hoe laat de beurs begint.
Groet,
Peter
Nu even niet de tijd, maar zal ik kom graag nog even terug op de spelregels.
Even heel wat anders.
Het item over het demonstreren op ducosim aanstaande zaterdag is er volgens mij nier meer.
Ik zou graag even weten wanneer ik aanwezig moet zijn en hoe laat de beurs begint.
Groet,
Peter
Samen voor ons Eigen
Je had ook de zoekfunctie kunnen gebruiken.
Geplaatst op donderdag 17 mei 2007 om 23:38:26 uur door ritsjoena
Judith vond hem wel. Complimentje voor haar. Je vraag wordt daar beantwoord:
http://spelgroepphoenix.nl/index.php?story_id=728#3622
http://spelgroepphoenix.nl/index.php?story_id=728#3622
everyone trusts their own sense so much that one could find as many reformers as there are heads
De andere spelers worden ontsnappingsofficieren namens de geallieerden, kiezen elk een nationaliteit en spelen met de bijbehorende kleur pionnen:
Rood - Groot Brittannie
Oranje - Nederland
Groen - Verenigde Staten van Amerika
Blauw - Frankrijk
Bruin - Polen
Tekstvoorstel 2F:
De ontsnappingsofficieren plaatsen hun pionnen in het midden van de appelplaats, in de formatie zoals weergegeven in figuur 1.
Tekstvoorstel 3b en 3c:
Bij 3c: Maak van [kampbewaker] consequent [kampcommandant].
- Volgorde onderdelen omdraaien (eerst kampcommandant, dan ontsnappingsofficieren)
--> vergelijk 2D en 2E